เลิกบุหรี่แล้วอารมณ์ดีขึ้น

หลายคนเข้าใจว่าบุหรี่ช่วยคลายเครียดและทำให้อารมณ์ดี แต่ความจริงในระยะยาวกลับตรงกันข้าม เพราะเมื่อหยุดสูบและผ่านช่วงปรับตัวไปได้ หลายคนพบว่า เลิกบุหรี่แล้วอารมณ์ดีขึ้น อย่างชัดเจน ทั้งความเครียด ความวิตกกังวล และอารมณ์แปรปรวนลดลง เพราะร่างกายไม่ต้องทนกับวงจรการขาดนิโคตินที่ทำให้หงุดหงิดตลอดวัน บทความนี้จะอธิบายว่าทำไมการเลิกบุหรี่จึงส่งผลดีต่อจิตใจ และคุณจะดูแลใจให้ผ่านช่วงเปลี่ยนผ่านไปสู่อารมณ์ที่สดใสได้อย่างไร

เลิกบุหรี่แล้วอารมณ์ดีขึ้น จริงหรือไม่

คำตอบจากหลักฐานทางการแพทย์คือจริง แม้หลายคนจะรู้สึกว่าบุหรี่ช่วยให้ผ่อนคลาย แต่ความรู้สึกนั้นเป็นเพียงภาพลวงตาของการเสพติด สิ่งที่บุหรี่ทำคือบรรเทาอาการหงุดหงิดที่เกิดจากการขาดนิโคตินชั่วคราวเท่านั้น ไม่ใช่การลดความเครียดที่แท้จริง เมื่อระดับนิโคตินในเลือดลดลงระหว่างมวน ร่างกายจะเริ่มกระวนกระวายและอารมณ์ไม่ดี พอได้สูบอีกครั้งจึงรู้สึกโล่งขึ้น คนสูบจึงเข้าใจผิดว่าบุหรี่ช่วยคลายเครียด ทั้งที่จริงแล้วบุหรี่เป็นต้นเหตุของความเครียดรอบใหม่นั่นเอง

เมื่อคุณเลิกบุหรี่และผ่านช่วงถอนนิโคตินไปได้ ร่างกายก็ไม่ต้องวนเวียนอยู่ในวงจรขึ้นลงของสารเสพติดอีกต่อไป ระดับอารมณ์จึงมีความสม่ำเสมอมากขึ้น ไม่ต้องคอยหงุดหงิดทุกครั้งที่ถึงเวลาอยากสูบหรือเมื่อไม่มีบุหรี่อยู่ใกล้ตัว งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าคนที่เลิกบุหรี่ได้สำเร็จมีระดับความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้าลดลงเมื่อเทียบกับตอนที่ยังสูบ ซึ่งสวนทางกับความเชื่อเดิมที่ว่าการเลิกจะทำให้เครียดมากขึ้น

นอกจากนี้การเลิกบุหรี่ได้สำเร็จยังสร้างความภาคภูมิใจในตัวเอง การเอาชนะสิ่งที่เคยควบคุมชีวิตเราได้ทำให้รู้สึกว่าตัวเองมีพลังและทำสิ่งยากๆ ได้ ความรู้สึกนี้ส่งผลดีต่อความมั่นใจและมุมมองต่อชีวิตโดยรวม อีกทั้งสุขภาพร่างกายที่ดีขึ้น การนอนหลับที่ดีขึ้น และการเงินที่ไม่ต้องเสียไปกับบุหรี่ ก็ล้วนเป็นปัจจัยที่ช่วยให้อารมณ์โดยรวมดีขึ้นไปพร้อมกัน เมื่อร่างกายและจิตใจไม่ถูกพันธนาการด้วยการเสพติด ชีวิตประจำวันก็เบาสบายและมีความสุขได้ง่ายขึ้น หลายคนบอกว่าหลังเลิกได้สักระยะ พวกเขายิ้มและหัวเราะได้ง่ายกว่าเดิม และรับมือกับเรื่องกวนใจในแต่ละวันได้ดีขึ้นอย่างที่ไม่เคยคาดคิดมาก่อน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ความเชื่อที่ว่าบุหรี่ช่วยให้อารมณ์ดีนั้นถูกปลูกฝังมานานจนหลายคนยึดติด แต่เมื่อพิจารณาให้ลึกจะเห็นว่าคนที่ไม่สูบบุหรี่เลยก็ใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและจัดการความเครียดได้ดีโดยไม่ต้องพึ่งนิโคติน นั่นแสดงว่าบุหรี่ไม่ใช่สิ่งจำเป็นต่อความสุขหรือความสงบของจิตใจเลย ตรงกันข้าม คนสูบกลับต้องแบกรับความกังวลเรื่องสุขภาพ ค่าใช้จ่าย และสายตาของคนรอบข้าง ซึ่งล้วนบั่นทอนความสุขในชีวิตประจำวัน เมื่อปลดเปลื้องสิ่งเหล่านี้ออกไป จิตใจจึงเบาและโปร่งโล่งขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ

ทำไมการหยุดสูบจึงส่งผลดีต่อจิตใจ

กลไกเบื้องหลังเกี่ยวข้องกับสารเคมีในสมองโดยตรง นิโคตินไปกระตุ้นการหลั่งโดพามีนซึ่งเป็นสารแห่งความสุขในสมอง ทำให้รู้สึกดีในช่วงสั้นๆ แต่เมื่อใช้ซ้ำๆ สมองจะปรับตัวและลดการผลิตโดพามีนตามธรรมชาติลง ร่างกายจึงต้องพึ่งนิโคตินมากขึ้นเรื่อยๆ เพื่อให้รู้สึกปกติ นี่คือสาเหตุที่คนสูบรู้สึกแย่เมื่อไม่ได้สูบ และเป็นวงจรที่ทำให้อารมณ์ผูกติดกับบุหรี่

• ช่วงแรกของการเลิก สมองยังปรับสมดุลโดพามีนไม่เสร็จ จึงอาจรู้สึกหงุดหงิด เศร้า หรืออารมณ์แปรปรวนได้ ซึ่งเป็นภาวะชั่วคราว
• เมื่อผ่านไปไม่กี่สัปดาห์ สมองค่อยๆ กลับมาผลิตสารสื่อประสาทได้เองตามธรรมชาติ อารมณ์จึงเริ่มมั่นคงขึ้น
• ในระยะยาว ระบบรางวัลในสมองทำงานเป็นปกติโดยไม่ต้องพึ่งสารเสพติด ความสุขจึงมาจากสิ่งรอบตัวได้ง่ายขึ้น
• ความเครียดเรื้อรังจากการต้องคอยหาบุหรี่และกังวลเรื่องสุขภาพก็หายไป ทำให้จิตใจเบาสบายขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อธิบายว่าทำไมช่วงแรกของการเลิกอาจรู้สึกอารมณ์ไม่ดี แต่เมื่อผ่านไปกลับรู้สึกดีขึ้นกว่าเดิมมาก เพราะสมองได้กลับมาทำงานอย่างเป็นอิสระ ไม่ต้องตกอยู่ใต้อิทธิพลของนิโคตินอีกต่อไป สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่าอารมณ์ที่แย่ในช่วงแรกเป็นเพียงอาการถอนที่จะหายไปเอง ไม่ใช่สัญญาณว่าคุณต้องการบุหรี่จริงๆ

หากรู้ล่วงหน้าว่าจะต้องเจอกับช่วงอารมณ์แปรปรวนสองสามสัปดาห์แรก คุณก็จะเตรียมใจและไม่ตีความผิดว่าตัวเองรับมือไม่ไหว การให้เวลาสมองได้ฟื้นตัว ควบคู่กับการดูแลร่างกายและจิตใจอย่างเหมาะสม จะช่วยให้คุณก้าวผ่านช่วงนี้ไปสู่อารมณ์ที่สดใสและมั่นคงในที่สุด หลายคนที่เคยคิดว่าตัวเองขาดบุหรี่ไม่ได้ กลับพบว่าชีวิตหลังเลิกนั้นสงบและมีความสุขกว่าที่เคยเป็นมาก

นอกจากสารเคมีในสมองแล้ว คุณภาพการนอนที่ดีขึ้นหลังเลิกบุหรี่ก็มีผลต่ออารมณ์อย่างมาก นิโคตินเป็นสารกระตุ้นที่รบกวนการนอน ทำให้หลับไม่ลึกและตื่นบ่อย เมื่อเลิกได้สักระยะ การนอนจะดีขึ้น ร่างกายได้พักผ่อนเต็มที่ ส่งผลให้ตื่นมาด้วยอารมณ์สดชื่นและมีพลังรับมือกับวันใหม่ ระดับพลังงานที่เพิ่มขึ้นนี้ยังทำให้มีแรงทำกิจกรรมที่ชอบ พบปะผู้คน และดูแลตัวเองได้มากขึ้น ซึ่งทั้งหมดล้วนหมุนเวียนกลับมาเป็นอารมณ์ที่ดีและมุมมองชีวิตที่เป็นบวกมากกว่าเดิม

วิธีดูแลอารมณ์ให้ผ่านช่วงเลิกบุหรี่

ในช่วงแรกที่อารมณ์อาจขึ้นลง การมีวิธีรับมือที่ดีจะช่วยให้คุณผ่านไปได้อย่างราบรื่นและไม่กลับไปสูบ เริ่มจากการออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพราะการเคลื่อนไหวร่างกายช่วยกระตุ้นการหลั่งสารเอ็นโดรฟินที่ทำให้รู้สึกดีตามธรรมชาติ แม้เพียงการเดินเร็ววันละครึ่งชั่วโมงก็ช่วยลดความเครียดและความหงุดหงิดได้อย่างชัดเจน อีกทั้งยังช่วยเบี่ยงเบนความสนใจจากความอยากบุหรี่ในช่วงที่อารมณ์กำลังพลุ่งพล่าน

การฝึกหายใจลึกๆ การทำสมาธิ หรือการผ่อนคลายกล้ามเนื้อ เป็นเครื่องมือที่ดีในการจัดการอารมณ์ทันทีที่รู้สึกเครียด เพียงหายใจเข้าช้าๆ นับหนึ่งถึงสี่ กลั้นไว้ครู่หนึ่งแล้วผ่อนออกยาวๆ ทำซ้ำสักสองสามรอบก็ช่วยให้ใจสงบลงได้ การพักผ่อนให้เพียงพอก็สำคัญ เพราะการอดนอนทำให้อารมณ์เปราะบางและควบคุมตัวเองได้ยากขึ้น การจัดตารางนอนให้สม่ำเสมอจึงช่วยให้อารมณ์มั่นคงขึ้นมาก เมื่อต้องการความเข้าใจเรื่องฤทธิ์ของนิโคตินที่มีต่อสมองและอารมณ์ ก็สามารถศึกษาเพิ่มเติมเพื่อรู้เท่าทันกลไกการเสพติดได้

การมีคนคอยสนับสนุนก็ช่วยได้มาก ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อน หรือกลุ่มคนที่กำลังเลิกเหมือนกัน การได้พูดคุยและระบายความรู้สึกทำให้ไม่รู้สึกโดดเดี่ยว และการที่รู้ว่าเลิกบุหรี่แล้วอารมณ์ดีขึ้นจะเป็นผลลัพธ์ที่รออยู่ ก็เป็นแรงใจสำคัญให้อดทนผ่านช่วงยากไปได้ หากอารมณ์เศร้าหรือวิตกกังวลรุนแรงและยาวนานผิดปกติ ไม่ควรฝืนทนคนเดียว ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต เพราะบางครั้งอาจต้องการการดูแลเพิ่มเติม การขอความช่วยเหลือไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นการดูแลตัวเองอย่างชาญฉลาดที่ช่วยให้คุณเลิกได้สำเร็จและมีสุขภาพใจที่ดีในระยะยาว

iqos

การวางแผนกิจกรรมที่ทำให้รู้สึกดีไว้ล่วงหน้าก็ช่วยได้มากในช่วงเปลี่ยนผ่าน เช่น การออกไปเดินในที่ที่มีธรรมชาติ ฟังเพลงที่ชอบ ทำงานอดิเรก หรือใช้เวลากับคนที่รัก สิ่งเหล่านี้ช่วยเติมความสุขให้ใจโดยไม่ต้องพึ่งบุหรี่ และยังเป็นการสร้างกิจวัตรใหม่ที่ดีต่อสุขภาพ การให้รางวัลตัวเองเล็กๆ น้อยๆ เมื่อทำได้ตามเป้าหมายในแต่ละช่วง ก็เป็นวิธีเสริมกำลังใจที่ได้ผล ทำให้รู้สึกว่าการเลิกบุหรี่เป็นเรื่องคุ้มค่าและน่าภาคภูมิใจ ไม่ใช่การสูญเสียอะไรไป

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอารมณ์หลังเลิกบุหรี่

ทำไมช่วงแรกเลิกบุหรี่ถึงหงุดหงิดและอารมณ์เสียง่าย เป็นเพราะสมองกำลังปรับสมดุลของสารสื่อประสาทหลังขาดนิโคติน อาการหงุดหงิด กระวนกระวาย และอารมณ์แปรปรวนเป็นส่วนหนึ่งของอาการถอนที่พบได้ทั่วไป มักรุนแรงที่สุดในสัปดาห์แรกและค่อยๆ ทุเลาลงภายในไม่กี่สัปดาห์เมื่อสมองกลับมาทำงานเป็นปกติ การรู้ว่าอาการนี้เป็นเพียงชั่วคราวจะช่วยให้คุณอดทนและไม่ตีความผิดว่าตัวเองทนไม่ได้

เลิกบุหรี่นานแค่ไหนอารมณ์ถึงจะดีขึ้นจริง แต่ละคนใช้เวลาต่างกัน แต่โดยทั่วไปอาการอารมณ์แปรปรวนจะดีขึ้นภายในสองถึงสี่สัปดาห์ และความรู้สึกโดยรวมที่ดีขึ้นอย่างชัดเจนมักเกิดหลังผ่านไปหลายสัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน เมื่อร่างกายและสมองปรับตัวเข้าสู่ภาวะปกติโดยไม่ต้องพึ่งนิโคติน

บุหรี่ช่วยคลายเครียดได้จริงไหม ไม่จริง ความรู้สึกผ่อนคลายหลังสูบเป็นเพียงการบรรเทาอาการขาดนิโคตินชั่วคราว ไม่ใช่การลดความเครียดที่ต้นเหตุ ในระยะยาวการสูบบุหรี่กลับเพิ่มความเครียดเพราะร่างกายต้องวนอยู่ในวงจรเสพติด การเลิกได้สำเร็จต่างหากที่ช่วยลดความเครียดเรื้อรังได้จริง

ถ้ารู้สึกเศร้ามากหลังเลิกบุหรี่ควรทำอย่างไร หากความเศร้าหรือวิตกกังวลรุนแรง ยาวนาน หรือกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต อาจโทรขอคำปรึกษาที่สายเลิกบุหรี่ 1600 ได้เช่นกัน การดูแลร่างกาย ออกกำลังกาย พักผ่อนให้พอ และมีคนคอยสนับสนุน จะช่วยให้ผ่านช่วงนี้ไปได้ดีขึ้น สิ่งสำคัญคืออย่าใช้ความรู้สึกแย่ชั่วคราวมาเป็นข้ออ้างในการกลับไปสูบ เพราะมันจะหายไปเมื่อร่างกายปรับตัวได้